Παρουσίες

Παγκόσμια Ημέρα Φιλοσοφίας

Στο πλαίσιο της διάλεξης για τον Ελληνικό Πολιτισμό και τις διαχρονικές επιπτώσεις της αρχαιοκαπηλίας με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Φιλοσοφίας, πραγματοποιήθηκε εκδήλωση στο Ίδρυμα Ευγενίδου το Σάββατο 26 Νοεμβρίου, υπό την αιγίδα του Ομίλου για την UNESCO Τεχνών, Λόγου και Επιστημών Ελλάδος και τον Δήμο Παλαιού Φαλήρου.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης  απονεμήθηκε τιμητικό βραβείο στον ιδιωτικό ερευνητή Γιώργο Τσούκαλη. από την πρόεδρο της Unesco Δέσποινα Διακοβασίλη για τη μεγάλη εθελοντική προσφορά του στην αντιμετώπιση της αρχαιοκαπηλίας.

Ο κ. Φιλιππάκος ήταν ένας από τους βασικούς ομιλητές της εκδήλωσης, που μίλησαν για το μείζον θέμα της αρχαιοκαπηλίας. 

Στην ειδική εκδήλωση μίλησαν επίσης  ο καθηγητής Πανεπιστημίου και πρώην υπουργός,  Γιάννης Πανούσης,  ο αντιπρόεδρος της Ν.Δ , Άδωνης Γεωργιάδης,. ο   συνθέτης Μίμης Πλέσσας, ο Eπίτιμος υπαρχηγός της ΕΛ.ΑΣ, Γιάννης Ραχωβίτσας, η αρχαιολόγος επικοινωνιολόγος και Dama de Merito de Honor, Γ.Γ. των Διεθνών βραβείων Giuseppe Sciacca, Βίκυ Μπαφατάκη,  ο   πρόεδρος της ένωσης Αστυνομικών υπαλλήλων Νοτιοανατολικής Αττικής, Γιώργος Καλλιακμάνης, και ο δημοσιογράφος, Πάνος Σόμπολος.

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν μεταξύ άλλων πρώην Υπουργοί, εκπρόσωποι των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας, Πρόεδροι Συλλόγων και Επιμελητηρίων, ηθοποιοί, δημοσιογράφοι, καθώς και πλήθος κόσμου.

Ο κ. Φιλιππάκος στην αρχική του ομιλία του ανέφερε:

« Θα ήθελα να ξεκινήσω με τα λόγια του Βαυαρού αρχιτέκτονα (ΚΛΕΝΤΣΕ) Klenze, ο οποίος ανοικοδόμησε την Αθήνα μετά την απελευθέρωση: «οι ξένοι περιηγητές έρχονταν στη χώρα κρατώντας στο ένα χέρι τον Παυσανία και στο άλλο ένα φτυάρι».

Η ιστορία της αρχαιοκαπηλίας ξεκινά ήδη από τη ρωμαική εποχή. Αλλά από την εποχή που ο Νέρων άρπαξε τα 500 αγάλματα από τους Δελφούς, ποτέ δεν ήταν τόσο μεγάλες οι απώλειες, όσο εκείνες που ξεκίνησαν από τον 17ο αιώνα, όταν η Ελλάδα αποτελούσε ακόμη τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η αρχαιοκαπηλία πήρε την μορφή μιας «επιδημίας». Η αρχαιοελληνική τέχνη ήταν, πια, η πλέον περιζήτητη στους κύκλους των συλλεκτών, αλλά και των μουσείων και κάπως έτσι απογυμνώθηκε η Ελλάδα με αφάνταστα γρήγορο ρυθμό από τους προγονικούς θησαυρούς – με αγορές, δωροδοκίες, διπλωματικές και πολιτικές πιέσεις.

Η έννοια της αρχαιοκαπηλίας συστηματοποιείται όταν οι λόγιοι της Δύσης ήδη από την Αναγέννηση, επιδίδονται στη συστηματική μελέτη των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων. Αυτό υπήρξε το πρώτο κίνητρο για την αναζήτηση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και την επίσκεψή τους στον ελλαδικό χώρο. Από το 16οαιώνα  τα ταξίδια τους στις κτήσεις της Οθωμανικής αυτοκρατορίας γενικεύονται και σταδιακά, εκατοντάδες Ευρωπαίοι περιδιαβαίνουν τον ελληνικό χώρο -και ιδιαίτερα πόλεις και περιοχές που περιγράφονταν στους αρχαίους συγγραφείς.

 

Τον πρώτο λόγο σε αυτές τις δραστηριότητες έχουν οι επίσημοι εντεταλμένοι των δυτικών χωρών στην Οθωμανική αυτοκρατορία,  που επιδίδονται σε συστηματική συλλογή και δημιουργούν δίκτυα προώθησης αρχαιοτήτων στις χώρες τους. Εκεί, οι αρχαιότητες αντιμετωπίζονται κυρίως ως μέσα επίδειξης κύρους των δυτικών μοναρχών και οι περισσότερες προορίζονται για να στολίσουν ανάκτορα ή ιδιωτικές συλλογές.

Οι αρχαιότητες, που φτάνουν στις Ευρωπαϊκές πρωτεύουσες κεντρίζουν το ενδιαφέρον καλλιτεχνών και λογίων και ανατροφοδοτούν το ρεύμα των περιηγητών στην Ελλάδα και την καθ’ ημάς ανατολή. Η πυρετώδης αυτή κινητικότητα των αρχαιοτήτων, που πολλές φορές υποδαυλίζεται από τον ανταγωνισμό των Μεγάλων δυνάμεων και σε αυτό το πεδίο, κορυφώνεται το 19οαιώνα.

Η αποικιοκρατική Δυτική Ευρώπη αναζητά το παρελθόν της στην κλασική ιστορία του αρχαίου ελληνικού κόσμου και όπως αναφέρει και ο κορυφαίος κλασικιστής (ΒΙΝΚΕΛΜΑΝ) Winckelmann: «το καλό γούστο (…) άρχισε να αναδύεται στο έδαφος της αρχαίας Ελλάδας».

Σαν αποτέλεσμα, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, το 19οαι. και ιδιαίτερα τις δυο προεπαναστατικές δεκαετίες, οι ξένοι που επισκέφθηκαν ελληνικές περιοχές ήταν περισσότεροι από εκείνους που ήρθαν στην Ελλάδα όλους τους προηγούμενους αιώνες.

Όπως αντιλαμβάνεστε η αρχαιοκαπηλία δεν είναι ένα πρόσφατο φαινόμενο, αλλά μια πρακτική με καταβολές που χάνονται στα βάθη των αιώνων. Όταν, για παράδειγμα, ο ΖΑΚ ΚΟΥΣΤΟ, πριν 60 χρόνια, κατά τη διάρκεια των ερευνών του στο Αιγαίο με το θρυλικό ερευνητικό σκάφος του, Καλυψώ, καταδύθηκε στο ναυάγιο των Αντικυθήρων, ανακάλυψε έκπληκτος ότι επρόκειτο για μία παμπάλαια υπόθεση αρχαιοκαπηλίας. Ήταν το ναυάγιο ενός ρωμαϊκού καραβιού, το οποίο το 180 π.Χ. μετέφερε αγάλματα από την Ιωνία της Μικράς Ασίας στη Ρώμη.

Είναι γνωστή η αποικιοκρατικής έμπνευσης αγγλοσαξονική ρήση «το να ταξιδεύεις είναι ισοδύναμο του να κατακτάς». Μόνο που για τους κάθε λογής ανά τον κόσμο περιηγητές αυτό ίσχυε στην κυριολεξία. Σε κάθε περίπτωση, η Ελλάδα έχανε πάντοτε τις αρχαιότητές της, κομμάτι κομμάτι.

Αυτή ήταν η οδός που ακολούθησε και ο ΕΛΓΙΝ, όταν την εποχή που ήταν έκτακτος πρεσβευτής της Βρετανίας στην Κωνσταντινούπολη, κατάφερε να αποσπάσει ειδικό φιρμάνι από την Υψηλή Πύλη που επέτρεπε στους ανθρώπους του να αρπάζουν ανενόχλητοι έργα τέχνης από την Ακρόπολη. Αυτά καθώς και άλλα ευρήματα από διάφορες αρχαιολογικές περιοχές της Ελλάδας, κλεμμένα ή αγορασμένα έναντι πινακίου φακής, φορτώνοντάς τα σε καράβι ο Έλγιν τα έστελνε στο Λονδίνο, διαπράττοντας -πάνω απ’ όλα- την πιο αισχρή λεηλασία μνημείου στην Ιστορία.

Και εάν τον περασμένο αιώνα, την εποχή δηλαδή των μεγάλων αρχαιολογικών ανακαλύψεων, τα όρια ανάμεσα στη λαθρανασκαφή και τη νόμιμη ανασκαφή δεν ήταν ακόμα σαφή, σήμερα η κατάσταση είναι εξίσου δύσκολη. Αδίστακτα κυκλώματα λαθρεμπόρων, ημεδαπών και αλλοδαπών θυσιάζουν τα πάντα στο βωμό του χρήματος, του παράνομου εμπορίου αρχαιοτήτων σε ολόκληρο τον κόσμο».

Επίσης, τόνισε τη σημασία της Ελληνικής Αστυνομίας στο φλέγον ζήτημα της αρχαιοκαπηλίας στην Ελλάδα, αναφέροντας μεταξύ άλλων τα εξής:

« Η Ελληνική Αστυνομία, αποτελεί το στυλοβάτη της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας μας, εδώ και πολλές δεκαετίες, που στηρίζεται σε ένα πολύ σαφές προσδιορισμένο και αποτελεσματικό νομικό πλαίσιο.

Στην έδρα της Διεύθυνσης Ασφάλειας Αττικής λειτουργεί ειδικό Τμήμα για την καταπολέμηση της αρχαιοκαπηλίας, το Τμήμα Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Αρχαιοτήτων. Αντίστοιχο Τμήμα λειτουργεί και στην Διεύθυνση Ασφαλείας Θεσσαλονίκης.

Το Τμήμα Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Αρχαιοτήτων της Διεύθυνσης Ασφάλειας Αττικής είναι μια επιχειρησιακή Υπηρεσία αρμόδια για το χειρισμό υποθέσεων παράνομης διακίνησης, εμπορίας και κλοπής έργων τέχνης και αρχαιοτήτων, καθώς και υποθέσεων που αφορούν στην εφαρμογή της νομοθεσίας για την προστασία των αρχαιοτήτων

Τα δύο Τμήματα Δίωξης Αρχαιοκαπηλίας στελεχώνονται από κατάλληλους και έμπειρους Αστυνομικούς και δύνανται να επιλαμβάνονται σε υποθέσεις εκτός περιφερείας τους, προς παροχή συνδρομής στις κατά τόπους αρμόδιες Αστυνομικές Υπηρεσίες δεδομένου ότι η πείρα, η γνώση, το πληροφοριακό δίκτυο και τα κατάλληλα τεχνικά μέσα που διαθέτει συμβάλλουν θετικά, διευκολύνοντας ταυτόχρονα τη διαλεύκανση σημαντικών υποθέσεων σε όλη την Ελλάδα.

Για την εκπλήρωση της αποστολής τους τα Τμήματα Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Αρχαιοτήτων, προβαίνουν σε μία σειρά από εξειδικευμένες δράσεις, όπως:

  • Ενεργοποίηση του πληροφοριακού δικτύου, προκειμένου να εντοπισθούν και να εξαρθρωθούν εγκληματικές οργανώσεις, δραστηριοποιούμενες στην παράνομη διακίνηση αντικειμένων πολιτιστικής κληρονομιάς, ως επίσης και να εξιχνιασθούν κλοπές και άλλες έκνομες ενέργειες, που έχουν λάβει χώρα κατά το παρελθόν σε Μοναστήρια, Εκκλησίες, μουσεία, αρχαιολογικούς και λοιπούς χώρους φύλαξης αρχαιοτήτων.
  • Πλήρης και λεπτομερής προανακριτική διερεύνηση επί υποθέσεων σύλληψης ατόμων, που έχουν στην κατοχή τους παρανόμως αποκτηθέντα αντικείμενα πολιτιστικής κληρονομιάς, η οποία θα έχει ως στόχο την εξάρθρωση της  εγκληματικής οργάνωσης, τη διαπίστωση του τρόπου δράσης της και τον εντοπισμό του τρόπου διοχέτευσης στην αγορά ή στο εξωτερικό των αντικειμένων αυτών.
  • Κατάσχεση φωτογραφικού υλικού αρχαίων αντικειμένων, που ανευρίσκεται κατά τη διενέργεια νομότυπων ενεργειών, προσβλέποντας στην περαιτέρω αξιοποίησή του.
  • Αξιοποίηση και χρήση των σύγχρονων ανακριτικών μεθόδων και τεχνικών, τηρούμενων των προβλεπόμενων δικονομικών εγγυήσεων.
  • Άμεση ενημέρωση της ΙΝΤΕΡΠΟΛ, σε περιπτώσεις κλοπής αντικειμένων πολιτιστικής κληρονομιάς, σημαντικής αρχαιολογικής αξίας, προκειμένου καταχωρηθούν στη βάση κλαπέντων αντικειμένων της ΙΝΤΕΡΠΟΛ και εκδοθούν διεθνείς αναζητήσεις.
  • Ουσιώδης συνεργασία με τις Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, τις αρμόδιες Τελωνειακές και Λιμενικές Αρχές για την πρόληψη της φυγάδευσης στο εξωτερικό κλεμμένων έργων πολιτιστικής κληρονομιάς.
  • Συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών με αλλοδαπές διωκτικές αρχές, μέσω των θεσμοθετημένων διαύλων επικοινωνίας.
  • Συμμετοχή σε διεθνείς συναντήσεις και πανευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
  • Συνεχής εκπαίδευση και κατάρτιση του προσωπικού από αρμόδιους οργανισμούς του εσωτερικού και του εξωτερικού.

Παρά τις δυσμενείς οικονομικές συνθήκες που επικρατούν τα τελευταία χρόνια στην χώρα μας και τις δυσχέρειες που αυτές δημιουργούν αναφορικά με ελλείψεις απαιτούμενων πόρων για την βελτιστοποίηση της επιχειρησιακής δυνατότητας – απόδοσης των Τμημάτων αυτών, έχουν σημειωθεί σημαντικές επιτυχίες κατά της αρχαιοκαπηλίας και ανακτήθηκε μεγάλος αριθμός αρχαιοτήτων.

Την τελευταία πενταετία από το Τμήμα Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Αρχαιοτήτων συνελήφθησαν πενήντα εννέα (59) άτομα και περιήλθαν στο Ελληνικό Δημόσιο 11.044 αρχαιότητες.

Ενδεικτικά, σας αναφέρω ότι το έτος 2016, έπειτα από πολύμηνες έρευνες, κατάλληλη αξιοποίηση πληροφοριών, οργανωμένες και άριστα συντονισμένες επιχειρήσεις έχουν εξιχνιασθεί από τα Τμήματα Δίωξης Αρχαιοκαπηλίας της Ελληνικής Αστυνομίας, μεταξύ άλλων, σημαντικές υποθέσεις αρχαιοκαπηλίας και ειδικότερα:

  • Την 24/02/2016 συνελήφθησαν τρεις (3) ημεδαποί στη Φθιώτιδα για παράβαση της νομοθεσίας περί προστασίας των αρχαιοτήτων και κατασχέθηκε ένας (1) κορμός μαρμάρινου ανδρικού αγάλματος με τμήμα ενδύματος (αναπαριστά τον Ερμή με μικρό Διόνυσο), τηςύστερης κλασσικής-ελληνιστικής περιόδου, εξαιρετικά σπουδαίας αρχαιολογικής άξιας και ακόμη δεκαέξι (16) αρχαία κινητά μνημεία κλασσικής ελληνιστικής και αρχαϊκής περιόδου (δαχτυλίδια, τμήμα αγαλματιδίου, νομίσματα κ.λπ.)
  • Την 29/06/2016 συνελήφθη στη Θεσσαλονίκη 54χρονος ημεδαπός για παράβαση της νομοθεσίας περί προστασίας αρχαιοτήτων και κατασχέθηκαν εκατόν δέκα (110) αρχαία αντικείμενα, εκατόν είκοσι τρία (123) θρησκευτικά αντικείμενα.
  • Την 08/10/2016 μετά από ευρεία επιχείρηση συνελήφθησαν στα Ιωάννινα δυο (2) ημεδαποί ηλικίας 56 και 58 ετών και 52χρονος υπήκοος Αρμενίας, για κατοχή – μεταφορά και περαιτέρω διάθεση αρχαίων κινητών μνημείων ανεκτίμητης άξιας και κατασχέθηκανένα (1) χρυσό στεφάνι με στερεωμένα είκοσι (20) σφυρήλατα χρυσά φύλλα βελανιδιάς, ανεκτίμητης αρχαιολογικής και εμπορικής άξιας καθώς και δύο θρησκευτικές εικόνες».

Στο τέλος της ομιλίας του, ο κ. Φιλιππάκος κατέληξε, λέγοντας:

« Σε αυτήν την προσπάθεια που πραγματοποιεί η Ελληνική Αστυνομία επί δεκαετίες για να πατάξει το φαινόμενο της αρχαιοκαπηλίας, ξεχωριστή θέση κατέχει ο Γιώργος ο Τσούκαλης, ο οποίος μέσα από το εθελοντικό του έργο και τις έρευνες του έχει συμβάλλει για πάνω από 20 χρόνια στην εξάρθρωση κυκλωμάτων αρχαιοκαπήλων.

Σε άψογη συνεργασία με τις αστυνομικές Αρχές ο κύριος Τσούκαλης, μέσα από την άοκνη και ανιδιοτελή του συνεισφορά, κάνει ότι μπορεί, κόντρα στις δυσκολίες των καιρών, «πολεμώντας» τους αρχαιοκάπηλους, συμβάλλοντας στη σωτηρία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς μας και στη διασφάλιση της ομαλής συνέχειας της ιστορίας μας.

Αγαπητέ Γιώργο σε ευχαριστούμε και σε συγχαίρουμε για τα όσα έχεις προσφέρει μέχρι σήμερα στην Πατρίδα μας.

Αγαπητοί παρευρισκόμενοι στο σημείο αυτό θα ήθελα να τονίσω ότι ο πολιτισμός κάθε χώρας διαφυλάσσεται στο πέρασμα των χρόνων μέσα από την ενότητα και την εθνική ομοψυχία των πολιτών της. Και αυτό πρέπει να έχουμε πάντα στο μυαλό μας, ότι ενωμένος κάθε λαός, μπορεί να κερδίσει πολλά, να αντέξει πολλά και να διαφυλάξει και την πολιτιστική του κληρονομιά» .